Prvi zvanično dokumentovani slučaj vampirizma zabilježen u Kragujevcu 1725. godine

Historijski izvještaji iz 18. vijeka navode da su dva tijela za koja se sumnjalo na vampirizam izazvala smrt 42 osobe u tadašnjoj Kraljevini Srbiji.

Prema istraživanjima stručnjaka, prvi zvanično dokumentovani slučaj vampirizma na evropskom tlu zabilježen je 1725. godine u Kragujevcu, tada dijelu Habzburške Kraljevine Srbije. Događaj je u historijskim zapisima opisan kao incident koji je izazvao znatnu zabrinutost lokalnog stanovništva i privukao međunarodnu pažnju naučne zajednice.

Prema dokumentima iz tog perioda, kragujevački ober kapetan Staniša Marković Mlatišuma, tadašnji komandant austrijske narodne milicije, prijavio je upravi u Beogradu da su dva tijela, za koja se vjerovalo da su vampiri, odgovorna za smrt ukupno 42 osobe. Jedno od tijela bilo je mrtvo 72 dana, a drugo 54 dana prije nego što su prijavljeni neobični događaji.

Reakcija vlasti bila je brza. Iz Beograda je poslan ljekar, a ekshumacija tijela izvršena je u prisustvu brojnih vojnika, mještana te vojvode Karla Aleksandra od Virtemberga, tadašnjeg upravitelja Kraljevine Srbije. Svjedoci su naveli da su tijela bila neuobičajeno očuvana, bez znakova raspadanja, sa specifičnim promjenama na koži i licu – što je u tom vremenu smatrano dokazom vampirizma.

Jedno od tijela posebno je privuklo pažnju komisije jer je lice bilo prekriveno slojem nalik buđi, dok je ostatak tijela bio bez truležnih promjena. Nakon pregleda, komisija je, prema tadašnjim običajima, odlučila primijeniti tradicionalni postupak – tijela su probodena glogovim kocem, odrubljene su im glave i potom su spaljena. Stručnjaci ističu da ovi rituali imaju korijene starije od hrišćanske tradicije na Balkanu.

Za razliku od današnjih prikaza vampira u popularnoj kulturi, u srpskom narodnom predanju vampiri su opisivani kao natečena, bezoblična bića koja nisu pila krv, već su, prema vjerovanjima, svoje žrtve davila. Fenomen vampirizma s tog područja kasnije je privukao pažnju evropskih naučnika, a 1732. godine o sličnim slučajevima raspravljalo se na naučnim skupovima u Berlinu. Dvije godine kasnije, riječ ‘vampir’ ušla je u Oksfordski rječnik i time postala dio svjetske kulturne baštine.

Iako su kasnija istraživanja pokušala objasniti ovakve pojave kroz medicinske uzroke, uključujući bolesti poput antraksa ili pogrešno tumačenje procesa raspadanja tijela, fenomen vampirizma ostao je prisutan u kolektivnoj svijesti i narodnom predanju. Ovaj slučaj iz Kragujevca smatra se važnim dijelom evropske kulturne i historijske baštine, a njegov uticaj prepoznat je i u djelima književnosti i savremenoj pop kulturi.