Običaj tucanja uskršnjim jajima zadržao simboliku života i zajedništva kroz vjekove

Praksa kucanja jajima na Uskrs, raširena u BiH i regionu, simbolizuje Hristovo vaskrsenje i ima duboke korijene u pravoslavnoj tradiciji.

Tucanje ili kucanje jajima za Uskrs predstavlja jedan od najprepoznatljivijih običaja među pravoslavnim vjernicima u Bosni i Hercegovini i širom regiona. Ovaj tradicionalni čin svake godine okuplja porodice i zajednice tokom obilježavanja Vaskrsa, najznačajnijeg hrišćanskog praznika, a njegovo značenje nadilazi dječiju igru i zabavu.

Prema vjerskim tumačenjima, uskršnje jaje simbolizuje novi život, rađanje i Hristovo vaskrsenje. Ljuska jajeta, koja se razbija tokom običaja, označava grob iz kojeg je prema predanju Isus Hrist uskrsnuo, dok sama unutrašnjost jajeta simbolizuje novi početak. Prvo jaje koje se farba u domaćinstvu, takozvana “čuvarkuća”, tradicionalno se boji u crveno, što predstavlja Hristovu krv, žrtvu i ljubav. Ovo jaje se do narednog Uskrsa čuva u domu, često kraj ikone, uz vjerovanje da donosi zdravlje i blagostanje porodici.

Običaj se u Bosni i Hercegovini najčešće praktikuje na uskršnje jutro, kada članovi porodice i gosti međusobno kucaju jajima uz pozdrav “Hristos vaskrse” i odgovor “Vaistinu vaskrse”. Takmičarski duh i radost okupljanja prate ovu tradiciju, ali njena suština ostaje u simbolici pobjede života nad smrću i nadom u novi početak.

Običaji vezani za uskršnja jaja nisu ograničeni samo na pravoslavne zajednice u BiH. Slične tradicije postoje u susjednim zemljama i širom svijeta s različitim varijacijama. U Bugarskoj, na primjer, vjeruje se da osoba čije jaje ostane neoštećeno tokom tucanja ima sreće i zdravlja tokom godine. U Grčkoj se jaja obavezno boje u crveno i kucaju uz tradicionalni pozdrav “Hristos anesti”. U Rumuniji se običaj odvija u porodičnom krugu, dok su u zapadnim zemljama, poput Sjedinjenih Američkih Država i Velike Britanije, popularne igre potrage za uskršnjim jajima, često napravljenim od čokolade.

Etnologinja Dragana Kovačević navodi da je simbolika jajeta kao izvora života prisutna u mnogim kulturama, ali da je u hrišćanstvu posebno naglašena kroz običaje vezane za Uskrs. “Farbanje i poklanjanje jaja ima višestruko značenje, od religioznog do društvenog, jer jača osjećaj zajedništva i porodičnih veza”, ističe Kovačević u razgovoru za medije.

Dio tradicije je i nedoumica oko naziva običaja – da li se pravilno kaže tucanje ili kucanje jajima. Jezikoslovci navode da su oba izraza u upotrebi, pri čemu “kucanje” dominira u istočnim dijelovima Bosne i Hercegovine, dok je “tucanje” češće u zapadnim krajevima.

Uprkos savremenim promjenama i različitim načinima proslave praznika, običaj kucanja jajima ostaje važan dio kulturnog identiteta pravoslavnih zajednica u BiH. Kroz ovu tradiciju prenose se poruke nade, obnove i vjere, a okupljanja za Uskrs i dalje predstavljaju priliku za jačanje porodičnih i prijateljskih veza.

Prema riječima vjernika i stručnjaka, simbolika uskršnjeg jajeta i dalje ima centralno mjesto u prazničnim običajima, podsjećajući na vrijednosti života, zajedništva i novog početka koje ovaj praznik donosi.