Vaskršnji ponedjeljak obilježen litijama i tradicionalnim običajima u više dijelova zemlje

Prvi ponedjeljak nakon Vaskrsa, poznat i kao Vodeni ponedjeljak, donosi brojne vjerske i porodične običaje širom Bosne i Hercegovine

Vjernici pravoslavne vjeroispovijesti širom Bosne i Hercegovine danas obilježavaju Vaskršnji ponedjeljak, prvi dan nakon Uskrsa koji je poznat i kao Svetli ili Vodeni ponedjeljak. Ovaj praznik, koji označava početak Tomine ili Bijele sedmice, prema crkvenom kalendaru ima poseban značaj i obilježava se brojnim običajima, posebno u sjevernim dijelovima zemlje.

Tokom prazničnih dana vjernici se tradicionalno pozdravljaju riječima “Hristos vaskrse” i “Vaistinu vaskrse”, podsjećajući na centralnu vijest hrišćanstva – uskrsnuće Isusa Hrista. Vaskršnji ponedjeljak, kao i Vaskršnji utorak, označeni su crvenim slovom u kalendaru Srpske pravoslavne crkve i smatraju se neradnim danima za većinu vjernika.

U mnogim pravoslavnim hramovima širom zemlje, danas su organizovane litije i posebne bogoslužbene svečanosti. Jedan od najznačajnijih običaja vezan je za manastir Hilandar na Svetoj Gori, gdje monasi, noseći ikonu Bogorodice Trojeručice, obilaze sveta mjesta uz molitvu i crkveno pojanje.

U pojedinim dijelovima Vojvodine i sjeverne Bosne, Vaskršnji ponedjeljak poznat je i kao Vodeni ponedjeljak zbog starog običaja polivanja vodom. Prema narodnoj tradiciji, mladići obilaze djevojke za udaju i simbolično ih polivaju vodom, vjerujući da se time donosi sreća i zdravlje. Ovaj običaj, iako je danas manje zastupljen, još uvijek živi u nekim ruralnim sredinama i dio je bogate kulturne baštine regiona.

Praznične gozbe i okupljanja nastavljaju se i danas, kada se u domovima dočekuju rodbina, prijatelji i komšije. Svakom gostu tradicionalno se daruje obojeno vaskršnje jaje, simbol novog života i obnove. Poseban naglasak stavlja se na dijeljenje hrane i jaja najsiromašnijima, u želji da svi osjete radost praznika i da godina pred nama bude berićetna i sretna.

Prema riječima sveštenika i etnologa, običaji vezani za Vaskršnji ponedjeljak imaju duboko ukorijenjeno simboličko značenje i predstavljaju spoj vjerske tradicije i narodnih vjerovanja. “Dijeljenje hrane i jaja ima za cilj ne samo materijalnu, već i duhovnu solidarnost sa onima koji su u potrebi”, ističe Mirko Đorđević, etnolog iz Banje Luke. “Ovakvi običaji doprinose očuvanju zajedništva i međusobnog poštovanja unutar lokalnih zajednica.”

Vaskrs se u pravoslavnoj tradiciji slavi tri dana, a praznični period donosi brojne događaje i okupljanja širom zemlje. Dok se u gradskim sredinama običaji polako mijenjaju i prilagođavaju savremenom načinu života, u manjim mjestima i dalje su prisutni tradicionalni oblici proslave. Stručnjaci podsjećaju da je očuvanje običaja važno za identitet i međugeneracijsku povezanost, te pozivaju građane da tokom praznika pokažu solidarnost i razumijevanje prema svim članovima zajednice.