Gubitak od 55 miliona eura dnevno zbog EES sistema usporava izvoz iz Srbije u Šengen zonu

Pad izvoza za 6 posto u februaru i dnevni gubici od 100 miliona eura za Zapadni Balkan dovode do novih protesta prevoznika

Izvozne kompanije iz Srbije suočavaju se s padom tražnje u Evropskoj uniji, dok istovremeno transportni sektor bilježi ozbiljne gubitke zbog uvođenja novog sistema evidencije boravka putnika u Šengen zoni (EES). Prema podacima za februar, izvoz iz Srbije smanjen je za 6 posto na godišnjem nivou, a posljedice poremećaja u transportu dodatno pogoršavaju situaciju na tržištu.

Prevoznici iz Srbije i drugih zemalja Zapadnog Balkana krajem januara su blokirali granične prelaze prema EU, protestujući zbog EES sistema koji profesionalne vozače tretira kao turiste i ograničava njihov boravak na 90 dana u 180 dana. Privredna komora Srbije procijenila je da dnevna šteta za region iznosi oko 100 miliona eura (oko 196 miliona maraka), dok je za Srbiju gubitak procijenjen na 55 miliona eura (oko 108 miliona maraka) dnevno.

Najavljena je nova blokada granica za kraj marta, kada prevoznici iz BiH planiraju proteste zbog čestih hapšenja i kazni u Hrvatskoj, uključujući zabrane ulaska u EU. Prevoznici iz Srbije razmatraju pridruživanje nakon Uskršnjih praznika, odnosno 14. aprila, čekajući punu primjenu EES sistema koja počinje 10. aprila, što bi moglo dodatno otežati izvoznu logistiku.

EES sistem, koji je u probnom režimu od oktobra 2024. godine, od aprila 2026. počinje sa punom primjenom i donosi strožiju kontrolu ulaska i izlaska vozača izvan EU. Profesionalni vozači koji prekorače dozvoljeni boravak suočavaju se s deportacijom i zadržavanjem vozila, što je već dovelo do zastoja i dodatnih troškova. Ranije se kontrola vršila ručno, pečatiranjem pasoša, dok sada digitalna evidencija omogućava strožu primjenu pravila.

Evropska komisija najavila je mogućnost uvođenja posebnih viza za vozače izvan Šengena, ali prema procjenama Poslovnog udruženja međunarodnog transporta, trajno rješenje moglo bi biti primijenjeno tek za dvije godine, nakon usklađivanja i usvajanja zakona u svih 29 članica Šengena. Prevoznici traže da im se, u međuvremenu, umjesto deportacije izriču prekršajne kazne i omogućava završetak transporta, uz mogućnost osporavanja kazni na sudu.

Privrednici čiji je rad vezan za izvoz, prema riječima Milice Dubljević iz Privredne komore Srbije, uglavnom čekaju rješenje problema kroz aktivnosti udruženja i komora, jer ne postoji efikasna alternativa drumskom transportu. Inicijative prema Evropskoj komisiji za ukidanje ograničenja za profesionalne vozače nisu donijele rezultate, a posljedice po sektor transporta i izvoznu industriju mogu biti ozbiljne ukoliko se ne iznađe kompromis.

S obzirom na nastavak pada izvoza i rizik od novih blokada, očekuje se da će cijene logistike i isporuke rasti, dok bi preduzeća iz regiona mogla izgubiti konkurentnost na tržištu EU. Za sada, rješenje ostaje na dugom štapu, a privreda Zapadnog Balkana trpi višemilionske gubitke svakog dana.