Kinoteka Bosne i Hercegovine čuva više od dva i po miliona metara filmske trake u Sarajevu

Sarajevska kinoteka kroz restauraciju i projekcije na filmskoj traci njeguje tradiciju i privlači publiku svih generacija

U depou Kinoteke Bosne i Hercegovine, smještenom u centru Sarajeva u ulici Alipašina, danas se čuva više od dva i po miliona metara filmske trake, pod vodstvom direktorice Devlete Filipović. Iako je grad preplavljen digitalnim tehnologijama, ova institucija ostaje mjesto gdje film i dalje živi kroz šuštanje, miris i zvuk celuloida, a ne samo kroz digitalne ekrane.

Kinoteka Bosne i Hercegovine nije običan arhiv. Riječ je o instituciji koja redovno organizuje projekcije na 35-milimetarskoj traci, omogućavajući publici da ponovo doživi filmove koji nisu dostupni na digitalnim platformama. Posebno je njen značaj postao vidljiv nakon što su restaurirane brojne domaće filmske klasike, uključujući djela reditelja Bate Čengića i Vlatka Filipovića. Zahvaljujući tim naporima, film “Slike iz života udarnika” obnovljen je i prikazan na Festivalu u Kanu, čime je svijetu predstavljena vrijednost bosanskohercegovačke kinematografije i uloga Kinoteke u njenom očuvanju.

Projekcije na filmskoj traci u Sarajevu i dalje okupljaju publiku različitih generacija. U dvorani Kinoteke zajedno sjede stariji posjetioci koji su filmove gledali prije nekoliko decenija i studenti koji tek otkrivaju čari filmskog kadra bez digitalnih efekata. Za mlađu generaciju, Kinoteka predstavlja “analogno ostrvo”, prostor gdje gledanje filma nije samo zabava, već i poseban kulturni ritual.

Srce svake projekcije čini kabina u kojoj radi Muhidin Berbić, najstariji aktivni kino-operater u regiji. Njegova veza sa filmskom trakom počela je još 1981. godine, kada je kao dječak pomagao bratu u kinu „Prvi maj“. “Kad vam to uđe u krv, možete raditi hiljadu poslova, ali nije to to”, ističe Berbić, koji je svom zanatu ostao vjeran više od četiri decenije.

Berbić naglašava da film od 85 minuta obično ima pet činova, a duži filmovi i više. “Film ima 5, 6, 7, 10 činova, sve zavisi od dužine. Sad je samo bitno čovjeka naučiti kako se sastavlja film”, kaže on, podsjećajući da su ranije kabine imale dva projektora između kojih je operater pravio prelaze. Danas se filmovi sastavljaju u jednu cjelinu, ali preciznost i pažnja ostaju od ključnog značaja.

Ipak, filmska traka nije vječna. Berbić otvoreno govori o rizicima: “Kad ona dotraje, a najviše strada od skladištenja, ako nisu adekvatni uslovi, napadne je buđ ili vinska kiselina. Napadne emulzioni dio filma pa se to razlije po filmu. Onda slika nema više taj efekt.” Zbog toga su uslovi čuvanja, poput kontrole temperature, vlažnosti i zaštite od mikroorganizama, od najveće važnosti za Kinoteku.

Jedan od najvećih izazova sa kojima se Kinoteka suočava je nedostatak kadra. Berbić, koji ima 40 godina iskustva, spreman je da svoje znanje prenese novim generacijama. “Ko god hoće! Ja sam spreman. Spreman da prenesem svoje znanje koje imam 40 godina. Ko god želi, hoće li volonterski, preko Biroa, onako kako se to već radi”, poručuje on, ističući da je problem u volji, a ne u znanju.