Vaskršnji ponedjeljak obilježen kao crveno slovo u pravoslavnom kalendaru

Drugi dan Vaskrsa, poznat i kao Svetli ponedjeljak, tradicionalno se slavi širom regiona uz posebne običaje i okupljanja porodica.

Drugi dan Vaskrsa, koji se u pravoslavlju naziva Vaskršnji ili Svetli ponedjeljak, obilježen je crvenim slovom u crkvenom kalendaru i predstavlja nastavak proslave najvažnijeg hrišćanskog praznika. Ovaj dan, čije obilježavanje je zabilježeno širom Bosne i Hercegovine, Srbije i regiona, tradicionalno okuplja porodice, prijatelje i kumove, a u mnogim mjestima prati ga niz specifičnih običaja.

Prema vjerskim tumačenjima, Vaskršnji ponedjeljak simbolizira radost vaskrsenja Isusa Hrista i produžetak prazničnog slavlja koje traje tri dana. Uz ovaj dan, crvenim slovom u kalendaru Srpske pravoslavne crkve označeni su i Vaskršnji utorak, dok cijela sedmica do Tomine nedjelje nosi naziv Svijetla ili Bijela sedmica, tokom koje se ne posti.

Jedan od najpoznatijih običaja vezanih za drugi dan Vaskrsa je polivanje vodom, posebno rasprostranjen u vojvođanskim selima i nekim dijelovima Bosne i Hercegovine. U tim sredinama mladići obilaze djevojke, često fijakerima ili karucama, uz muziku tamburaša, te ih simbolično polivaju vodom. Ovaj čin ima značenje očišćenja i donošenja sreće, a često se vjeruje da količina vode koju momak polije djevojku ukazuje na naklonost i moguće prosidbe. Nakon polivanja, domaćini goste tradicionalno časte obojenim jajima, kolačima i pićem.

Govoreći o značaju ovih običaja, sveštenik Nenad Jovanović iz Pravoslavne crkvene opštine u Bijeljini ističe da je Vaskršnji ponedjeljak dan radosti i okupljanja: “Ovaj praznik podsjeća vjernike na važnost zajedništva, oprosta i nade. Običaji polivanja vodom i darivanja simbolizuju obnovu i čistoću, te prenose poruku ljubavi i mira u domove.”

Pored vjerskih obreda i narodnih običaja, Vaskršnji ponedjeljak je prilika za okupljanje šire porodice, kumova i prijatelja, dok se na sam Vaskrs proslava najčešće održava u krugu najuže porodice. U pojedinim krajevima, organizuju se i zajedničke svečanosti, igre i kolo, a praznična trpeza obavezno uključuje jaja, simbol novog života i vaskrsenja.

Istoričarka Mirjana Petrović navodi da su običaji vezani za Vaskršnji ponedjeljak duboko ukorijenjeni u tradiciji naroda regiona: “Polivanje vodom ima višestruku simboliku u narodu – povezuje se s ritualnim pročišćenjem, ali i sa starim vjerovanjima o blagostanju i rodnosti. Današnji običaji su rezultat stoljetnog preplitanja vjerskih i narodnih elemenata.”

U većini pravoslavnih domova, sedmica nakon Vaskrsa protiče u atmosferi slavlja, uz nastavak prazničnih posjeta i okupljanja. Prema crkvenim pravilima, u tom periodu ne poste ni srijeda ni petak, što odražava radost zbog Hristovog vaskrsenja. Vjernici se podstiču da dane provedu u zajedništvu, molitvi i međusobnom poštovanju.

Obilježavanje Vaskršnjeg ponedjeljka, uz očuvanje tradicionalnih običaja, doprinosi jačanju porodičnih i društvenih veza, te podsjeća na vrijednosti zajedništva i duhovne obnove u savremenom društvu.